Op 5 mei 1945 werd Nederland bevrijd en daarmee kwam 81 jaar geleden na vijf jaar een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Op 4 mei herdenken we de oorlogsslachtoffers, op 5 mei vieren we de vrijheid. In de literatuur is er veel geschreven over oorlogen, waaronder over de Tweede Wereldoorlog. Vandaag heb ik een lijstje van 10 boeken rondom deze oorlog voor je, maar dit is slechts het topje van de IJsberg.

1. Elke dag een druppel gif van Wilma Geldof

Deze auteur heeft meerdere boeken over deze periode in de geschiedenis geschreven, maar ik heb er nog geen enkele van gelezen. Ze staan wel op mijn lijstje. Elke dag een druppel gif vertelt het verhaal van Maarten die elf jaar oud is als de oorlog uitbreekt. Hij is lid van de NSB en dat maakt hem op school het mikpunt van pesterijen. Hij voelt zich pas echt weer gelukkig als hij wordt toegelaten tot de Reichsschule, een “Hitler school”. Als Duitsland capituleert en de oorlog daarmee eindigt, begint die juist voor Maarten. Op zijn negentiende krijgt hij een relatie met Hannie, die fel anti nazi is. Kan hij zijn verleden nog langer verzwijgen of moet hij onder ogen komen wat hij op zijn dertiende heeft gedaan?

2. Het geheime kistje van Elle van Aline van Wijnen

Deze auteur kun je onder andere kennen van haar feelgood romans, maar inmiddels staan er ook drie historische romans op haar naam. Deze hebben allen een link met de Tweede Wereldoorlog. Een andere overeenkomst is dat ze allemaal op mijn TBR staan, en daar schaam ik me voor. De nieuwste in dit rijtje is Tot we elkaar weerzien en is afgelopen maart verschenen. Maar het begon allemaal met Het geheime kistje van Elle. Dit is een historische roman met twee tijdlijnen: die van Ella in 1941 en van Janna in 2013. Als Ella ontkomt aan een razzia in haar geboortedorp in Wit-Rusland, vlucht ze het bos in waar ze wordt opgenomen door een groepje verzetstrijders. Korte tijd voelt ze zich gelukkig, maar dat verandert na de oorlog. Met valse papieren en een nieuwe identiteit vertrekt Ella naar Parijs, waar ze informatie doorsluist over voortvluchtige nazi’s. Inmiddels is Ella Elle en bouwt ze een nieuw leven op. Over haar afkomst zwijgt ze als het graf, iets waar haar kleindochter Janna achterkomt als ze na haar oma’s dood het huis leegruimt. Janna gaat al door een moeilijke periode nadat haar man haar heeft verlaten, en nu vindt ze ook nog spullen die leiden naar een leven waar haar oma nog nooit over heeft verteld. Via Parijs en Wit-Rusland hoopt ze antwoorden te vinden op al haar vragen. Wat heeft oma Elle zo goed voor haar familie in Nederland verborgen weten te houden?

3. Schindlers lijst van Thomas Keneally

Dit is wellicht een van de bekendste boeken over de Tweede Wereldoorlog, al is het maar omdat de film jaarlijks wordt uitgezonden op tv. Wederom een boek dat ik nog nooit heb gelezen, maar waar ik wel op korte termijn verandering in hoop te brengen. Ik hoor gemengde geluiden, men vindt met name de schrijfstijl nit fijn. Dit is het levensverhaal van Oscar Schindler, een Duitse industrieel en zwarthandelaar die in Auschwitz duizenden joden van de dood heeft gered.

4. De verborgen bibliotheek van Warschau van Madeline Martin

In tegenstelling tot de vorige boeken die ik benoem, heb ik deze wel gelezen, maar dan in het Engels. The Secret Book Society verscheen al in 2023 en is het eerste boek dat ik over de oorlog in Oost-Europa las. Zoals de titel al doet vermoeden speelt dit verhaal zich af in Warschau, Polen. Zofia is haar hele leven al gek op lezen en ook in deze onzekere tijd vindt ze troost in boeken. Als de stad door Hitlers troepen onder de voet wordt gelopen, beseft Zofia dat haar geliefde boeken in gevaar zijn. Ze besluit zoveel mogelijk boeken onder het puin vandaan te halen en deze onder te brengen op een veilige plek. Tegelijkertijd richt ze een clandestine boekenclub op om meer mensen die troost zoeken in boeken bij elkaar te brengen. Naarmate de oorlog voortraast, leert Zofia dat het leven gevaarlijk wordt en dat niet iedereen kan vluchten. Een van die mensen is haar vriendin Janina, die zit opgesloten in het Joodse ghetto. Terwijl de bommen vallen, probeert Zofia haar vriendin te redden op de enige manier die ze kan bedenken, met verhalen. Dit is uiteraard niet zonder gevaar voor zichzelf…

5. Ze was 16 van Marlies Allewijn

Een andere auteur die meerdere boeken heeft geschreven die zich ten tijden van de Tweede Wereldoorlog afspelen is Marlies Allewijn. Ze was 16 is het eerste boek dat ik lang geleden van haar las en speelt zich af in Zeeland. Je hoort weinig over de oorlog in dit deel van Nederland, maar ook hier was het niet veilig. Dat bewijst het verhaal van de dan zestienjarige Janna die in 1944 moet werken voor de Duitse militairen die in haar dorp gestationeerd zijn. Als haar vrienden haar vragen “ een klusje op te knappen” zit ze in dubio. Blijft ze werken voor de Duitsers die toch aardig voor haar blijken te zijn, of gaat ze mee in het verzet? Zeventig jaar later moet de zestienjarige ras-Amsterdamse Ise van haar ouders de zomer doorbrengen bij haar oma in dat suffe Zeeuwse dorpje. Als ze een foto van een meisje vindt dat wel heel erg op haar oma lijkt en die aangeeft “dat hele verhaal” met rust te laten, wordt haar zomer misschien toch een stuk interessanter dan ze zich ooit had durven voorstellen.

6. Grondvuur van Mirjam Gielen

Er zijn veel boeken over deze tijdsperiode in de wereldgeschiedenis geschreven, waaronder veel van eigen bodem. Grondvuur van Mirjam Gielen verscheen in 2019 en las ik toen ook. Persoonlijk vond ik het net niet diepgaand genoeg, maar het werpt wel een licht op de situatie in Nijmegen, ook een plaats waar niet veel boeken over vertellen. Op 22 februari 1944 vallen er honderden doden en raken duizenden mensen gewond bij een heftig bombardement op deze stad. Op een dag vindt Julia een doos met brieven van haar oma Ans aan haar overleden zus Corrie waarin ze schrijft over de nasleep van het bombardement en over het leven na de oorlog. Dit maakt Julia nieuwsgierig en ze besluit op onderzoek uit te gaan. Haar oma houdt de kaken echter stijf op elkaar, dus hier schiet Julia niets mee op. Lukt het haar om een decennia oud familiegeheim te achterhalen? Dit verhaal wordt verteld vanuit Julia in het heden, haar moeder Eva in de jaren ’80 en de brieven van oma Ans uit de jaren ’40 en daarna.

7. Hoe klein de wereld is van Carla de Jong en Walter Lucius

Auteur Walter Lucius is enkele jaren geleden overleden, maar er lag nog een onafgemaakt manuscript. Met toestemming van de nabestaanden heeft thriller auteur Carla de Jong dit voltooid. Hoe klein de wereld is is het eindresultaat. Het verhaal speelt zich in de jaren ’40 af op Texel en gaat over een meisje dat een speciale band opbouwt met een Indiase soldaat, tot ergernis van haar vader en haar beste vriend, die een NSB’er is. Hoewel het verhaal mij niet zo erg heeft weten mee te slepen als andere boeken over de oorlog, heb ik toch weer een nieuw perspectief leren kennen.

8. De nachtegaal van Kristin Hannah

Hoewel ik mij het liefst wil focussen op minder bekend werk kan mijn eerste kennismaking met deze auteur niet ontbreken. Volgens de statistieken las ik dit boek in 2018, dus dat is al even geleden. Het smaakte in ieder geval naar meer. De zussen Viann en Isabelle hebben altijd een goede band gehad, ondanks hun verschillen. Terwijl Isabelle in Parijs woont, leidt Viann een rustig leventje op het Franse platteland met haar man en dochtertje. Als de oorlog uitbreekt moet Vian’s man Antoine meevechten. Naarmate de oorlog voortduurt, wordt de band tussen de zussen echter zwaar op de proef gesteld, met mogelijk verregaande gevolgen. Kan Viann haar beste vriendin verraden als het leven van haar kind op het spel staat? En kan Isabelle haar familie verraden om levens te kunnen redden?

9. Het grachtenhuis van Rachel van Charante

Ook deze auteur heeft meerdere historische romans op haar naam staan, zowel over de eerste als de tweede wereldoorlog. Het grachtenhuis is de tweede roman van haar hand en speelt zich af in 1942. Nadat haar verloofde is omgekomen woont Heleen tijdelijk weer op de boerderij van haar ouders in Lochem, maar het platteland verstikt haar en ze kan niet wachten om terug te keren naar Amsterdam. Als ze de kans krijgt om als secretaresse op een advocatenkantoor aan de slag te gaan grijpt ze deze dan ook met beide handen aan. Wat Heleen alleen dan nog niet weet, is dat haar baas voor de Duitsers werkt. Dit zaait twijfels bij haar, want wil ze wel voor zo iemand werken? Maar dan beseft Heleen dat ze op deze manier ook kan helpen. Via via raakt ze betrokken bij het verzet. Een levensgevaarlijke periode breekt aan en terwijl ze niemand meer écht kan vertrouwen, moet Heleen cruciale keuzes maken om de mensen van wie ze houdt te helpen.

10. De verloren kinderen van Diney Costeloe

Deze roman speelt zich niet af tijdens de oorlog, maar gaat vooral over de keuzes die daarna worden gemaakt. In 1948 zijn Rita en Rosie Stevens pas negen en vijf jaar oud als hun moeder Mavis, een oorlogsweduwe, zwanger raakt van de gewelddadige Jimmy. Hij stelt haar voor de keuze: als zij met hem wil trouwen om hun zoon te erkennen, moet ze haar dochters opgeven. Mavis is onzeker en denkt het juiste te doen door Rita en Rosie over te dragen aan een weeshuis. Wat Mavis echter niet weet, is dat dit weeshuis kinderen vanuit Engeland naar Australië stuurt om “een nieuw leven op te bouwen”. Rita en Rosie maken deel uit van de eerste groep kinderen en Mavis kan hier niets meer tegen doen. Lukt het de meisjes om een nieuw leven op te bouwen of zal het gemis van hun thuis in Engeland altijd blijven?

Zoals eerder al aangegeven is dit slechts een kleine greep uit de talloze boeken die over de Tweede Wereldoorlog zijn verschenen. Heb jij een van deze gelezen?